tirsdag 29. mai 2012

Lesing i alle fag

Det er i dag mykje fokus på at elevane må bli betre lesarar. Kunnskapsdepartementet har testar i lesing på 1., 2. og 3.trinn, i tillegg til nasjonal prøve i lesing på 5., 8. og 9.trinn. Altså lesing, ikkje norsk. Det er lagt vekt på at alle lærarane er leselærarar og at lesing er i alle fag. I teorien greit nok, men det blir lett at det er norsklæraren som har ansvaret. Korleis skal vi får alle dei andre til å snakke og tenkje på same språket? Når norsklæraren snakkar om lesestrategiar, gjev det gjenklang hjå mattelæraren? Vi ser i alle fall at det må ein del felles opplæring til for at vi skal snakke same språk og bruke det.
Her er ein skole som har tatt tak i det, Eggeslevmagle Skole i Danmark. Sjå artikkelen: Sådan skaber vi et fælles sprog om læsning.


Lesesenteret har mange hefter og artiklar om lesing, til dømes:

få oversikt på Lesesenteret, UiS

mandag 14. mai 2012

Læringseffekt og klassestorleik

Når politikarar, foreldre og lekfolk snakkar om lærartettleik, klassestorleik, klassestyrar, klassar osb  opplever eg ofte at vi ikkje snakkar om det same. Difor ei kort forklaring. Med kunnskapsløftet 2006 og endringane i opplæringslova kom det ei stor endring:

Klasse:
I "gamle dagar" dvs før Kristin Clemet (H), utdannings- og forskningsminister (2001-2005) i Bondevik2-regjeringa, hadde vi eit klassedelingstal. Det var ikkje heilt likt i kommunar, men som regel var det 28 eller 30 elevar som var maks før ein skulle dele opp i fleire klassar.
tradisjonelt klasserom
No slutta ein å prate om klassar, men snakka om pedagogisk forsvarlege grupper. Og dei kan ha svært ulike storleik. Så altså klasse er ut. No snakkar ein om storgrupper og kontaktlærargrupper

 Frå opplæringslova:

§ 8-2. Organisering av elevane i klassar eller basisgrupper
       I opplæringa skal elevane delast i klassar eller basisgrupper som skal vareta deira behov for sosialt tilhør. For delar av opplæringa kan elevane delast i andre grupper etter behov. Til vanleg skal organiseringa ikkje skje etter fagleg nivå, kjønn eller etnisk tilhør. Klassane, basisgruppene og gruppene må ikkje vere større enn det som er pedagogisk og tryggleiksmessig forsvarleg.
       Klassen eller basisgruppa skal ha ein eller fleire lærarar (kontaktlærarar) som har særleg ansvar for dei praktiske, administrative og sosialpedagogiske gjeremåla som gjeld klassen eller basisgruppa og dei elevane som er der, mellom anna kontakten med heimen. (juni 2003)


Kontaktlærargruppe:
Den gruppa kontaktlærar har eit spesielt ansvar for, særleg i forhold til heimen. Storleiken på den, treng ikkje ha noko med storleiken på storgruppene å gjere.

Klassestyrar -kontaktlærar:
Før var det den læraren som hadde hovudansvaret for ein klasse og kontakten med heimen. Dette ordet er borte i dag. Vi har fått kontaktlærar.

Klassestorleik:
eit moderne "klasserom"
Eit fornuftig ord den gongen eit trinn skulle delast om det kom fleire elevar enn 30 på trinnet. I dag må vi snakke om kor stor elevgruppe elevane går i på det jamne. Det blir ulikt på ulike skolar. Har ein skole moderne lokale med førelesingsrom, små grupperom, store arbeidsrom... varierer dei meir på gruppestorleiken i løpet av veka enn på ein gamal skole der alle rom (unntatt nokre små grupperom) er 59-60m2. Då er gruppene maks 30 stort sett heile tida.
Altså vil det i nokre skolar vere heilt uinteressant å snakke om klassestorleik, medan andre syns det er veldig viktig.

Lærartettleik (antall elevar pr lærarårsverk):
Ein time, 30 elevar og 1 lærar. Det gjev ein lærartettleik på 30-1. Men i skolekvardagen hender det jo at det er fleire lærarar inne i nokre timar. Eller at ein lærar har tatt med seg ein eller fleire elevar ut av rommet. Då aukar lærartettleiken.  I tabellar skil ein ofte om det er to lærarar pga spesialpedagogisk hjelp i undervisningsrommet eller om det er styrking.

Vaksentettleik
er eit anna omgrep. Då tel ein kor mange vaksne som er med i timen, ikkje kvifor dei er der. På mange skolar er assistentar og fagarbeidarar ein del av hjelparane på trinnet.

Vi snakkar altså om storgrupper, smågrupper, kontaktlærargrupper..... På eit trinn kan det til dømes vere 3 kontaktlærar på 50 elevar. Desse er ofte i storgrupper på 25. Og er det bare ein lærar inne i kvar undervisningstime i denne storgruppa, er det ein lærar på 25 ("lærartettleik"). Men læraren er kanskje bare kontaktlærar for 10 av elevane i storgruppa og for 7 i naborommet.

----

To ulike forskningsrapportar er svært aktuelle i debatten om læringseffekt og klassestorleik:

Den eine har Utdanningsforbundet trykka til sitt bryst...

Professor John Hattie, Aukland Univercity, New Zealand, har i meir enn 15 år fulgt og analysert skoleforskning i USA, Storbritannia og Australia. Resultatet er det som blir kalla den største oversikt over forskning nokon sinne. 83 millionar elevar er involvert i perioden 1976-2007.
Ut frå dette blei det laga ei liste over kva som verkar best i skolen for eleven si læring og kva som verkar minst.
Størst effekt på læringa har:

  • Lærar med god klasseleiing (struktur, tydeleg)
  • Tilbakemeldinga læraren gjev eleven (positiv, støttande og konstruktiv
  • Positiv og støttande relasjon mellom lærar og elev
  • Kognitive strategiar: dialog, spørsmål, klargjering, repetisjon og oppsummering
Middels effekt:
  • Læringsmiljø med sosialt gode relasjonar mellom elevar og ein elevkultur som støttar læring
  • Foreldre med tydelege og realistiske forventningar og støtte til læring og skolegang.
  • Heimearbeid og lekser
Liten effekt:
  • Skoleleiing
  • Redusert klassestorleik (på grensa til liten effekt..)
Ingen effekt:
  • Nivådifferensiering
  • Baseskolar/opne skolar
  • Aldersblanding
Som dei fleste andre skolefolk reagerte eg på at klassestorleik ikkje hadde særleg effekt. Men det som Hattie fann ut, var at lærarane opererer på same måte om det var 10 eller 30 elevar i ein klasse. Vi må eventuelt kurse lærarane slik at dei kan dra nytte av mindre storleik. Det er i liten grad gjort.

Hattie si oppfordring til foreldre:
Slutt å vere så oppteken av talet på elevar i klassen og kva skole barnet går på. Ver oppteken av kvaliteten på lærarane.
Spør barna om kva slags tilbakemelding dei får frå lærarane i staden for kva dei har lært.

Litt meir info i forskning.no-artikkel

Professor Thomas Nordahl (høgskolen i Hedmark) har vore opptatt av denne studien og har halde føredrag om forskningsresultata i fleire år. Det fins mange lenkjer til føredraga han har halde på nettet. Søk i veg! 
---

Neste forskning er svensk og har gjort Utdanningsforbundet svært lukkeleg. Så lukkeleg at dei brukar denne forskinga i faktaark 8/2012. Les det og legg merke til at det ikkje står ein definisjon av kva mindre klassar er. 
Fredriksson/Oosterbeek/Öckert: Långsiktiga effekter av mindre klasser, (IFAU) har studert den langsiktige effekten av klassestorleikendringar på 4-6.trinn. 
Dei konkluderer med at mindre klassar betrar elevane sine kognitive og ikkje-kognitive sider ved 13-årsalderen, resultat på nasjonale prøvar i svensk, engelsk og matematikk ved 16 års alderen og utdanningsnivå og løn ved 27-42 års alderen.

No kjem tolkinga mi av forskningsrapporten. Les og korriger meg der det trengs.
I Sverige var klassedelingstalet 30. Dei samanliknar med klassar som har 5 færre elevar i klassane. Resultatet viser at kognitiv utvikling (kognitiv förmåga) aukar for både dei som kjem frå heimar med høg og låg inntekt . Ikkje-kognitiv (personlegdomen) utvikling viser sterkt igjen for barn frå heimar med høg inntekt. Prøveresultat ved 16-årsalderen er betre for begge gruppene, men best for dei frå familiar med høg inntekt. Større sjanse for å ha høgskoleeksamen etter at ein er blitt vaksen, er størst for... ja, akkurat, dei frå heimar med høg inntekt. Og vinne på mindre klassar lønnsmessig i livet? Dei same.

Eg blei faktisk litt skuffa over resultatet. Vi snakkar om at det er dei svakaste som tapar på store klassar. Kanskje dei tapar mindre med å vere 25 i staden for 30, men dei tradisjonelle vinnarane blei endå større vinnarar. Slik eg les det.

Når Utdanningsforbundet trykkjer denne til brystet, lurer eg på kva dei tenkjer om store og mindre klassar? Er det 30 kontra 25? Dei skriv om at ein firedel får undervisning i grupper større enn 20. Og det vil dei svakaste tape på. Kvifor akkurat talet 20? Ut frå deira konklusjon har i alle fall 3/4 av norske barn undervisning i grupper som gjev dei det beste læringsmiljø. Seier resultata av nasjonale prøvar og eksamen at dette stemmer? 

----
Er du interessert i skole og utdanning? Følg sida mi på facebook: Aud Venke G Østerhus

onsdag 25. april 2012

Outstandig? Eit lite møte med det engelske skolesystemet

 Eg er for tida student ved BI Stavanger. På den såkalla rektorskolen. Veldig spennande, lærerikt og til tider provoserande. I januar drog vi til London for å lære korleis dei har tatt tak sine dårlege resultat på PISA, PEARLS, TIMSS osb.

Det blei ein lærerik tur.
Sundagskvelden. Like etter at alle var komne, var det førelesing med professor John West-Burnham. Han sette dagsorden ganske fort. Har samfunnet råd til dårlege lærarar? 
Mykje av det han sa, er det same som John Hattie kom fram til i sitt store forskningsprosjekt.  West-Burnham meinte at det kan skilje over eit år i læring med god eller dårleg lærar. Så ser han alvorleg på oss: Skal det verkeleg vere eit tilfeldig spel om ditt barn har flaks eller uflaks i val av lærar? Det har vi ikkje råd til.

Regjeringa har som mål å heve standarden på 23.000 skolar og minke gapet mellom dei dyktige og mindre dyktige lærarane. "Vi har ikkje råd til å la åra gå og elevane tape"
Systemet er bygd rundt eit stort inspeksjonskorps. Alle skolar får besøk av inspektørar frå Ofsted. Inspektørane er plukka blant dei beste skoleleiarane og lærarane. Dei studerer undervisningskvaliteten (teaching), høve til å utvikle seg (achievement), leiing (leadership), atferd og tryggleik (behavior) og til slutt heilskapen (overall effectiveness).
Deretter kjem karakteren. Outstanding? Good? Satisfactory (les: not good enough)? Inadequate?  Får skolen det siste, sit ikkje rektor trygt i stolen særleg lenge.
Skolane får ein periode til å gjere endringar før ny inspeksjon kjem.

I Noreg var tilbakemeldinga frå OECD om å sette fokus på desse områda:

1.Tydeleggjera mål og kriterie for kva som er god kvalitet. Vi manglar klare kriterier for å definere kvalitet i utdanningsssystemet.
2.Fullfør Nasjonalt kvalitetsvurderingssystem (NKVS) slik at det framstår som eit samanhengande system. Lærarvurdering må inn i NKVS. Det må vere felles kvalitetsstandardar
3.    Halde fram å bygge evaluerings- og vurderingskompetanse blant lærarar, skoleleigarar og skoleeigarar.




Tilbake til London og inspeksjonane deira. Vil du lese om korleis ein inspeksjon foregår, kan du lese "The framework for school inspection"

Vi fekk sjå ei oversikt over ka dei definerte i dei ulike karaktergruppene. Det blei til ettertanke. Kor er eg som skoleleiar, lærarane på skolen, skolen som heilskap? Vi har glimt av outstanding, mykje vil vere i kategorien good, men og satisfactory.
Døme på outstanding:

¡Elever testes og hull tettes raskt
¡Elever utvikler forståelse på tvers av fag
¡Lærerne har høye forventninger til alle elevene
¡Lærerne tilpasser oppgaver, lekser  etter elevens  tidligere ferdigheter
¡Foreldre og elever er positivt innstilt til skolen
¡Ledelsen fokuserer konstant på opprettholdelse og forbedring av den beste undervisningen
¡Mye av undervisningen er fremragende og aldri mindre enn god
¡Elevene er særs godt rustet til videre utdanning.


Vil du vite meir om korleis dei ulike gradene blir definert, kan du finne det i heftet School inspection handbook.

Etter ein del teori, drog vi til skikkeleg London-East. Bonner Primary School. Midt i fattigdom, arbeidsløyse og innvandring låg denne skolen og var definert som Outstanding.
Rektor, Martin Tune, fortalte at skolen hadde 10% etnisk engelske. Arbeidsløyse var eit yrke familiane hadde hatt i generasjonar. Dei fleste elevane budde i blokkene rundt skolen. Fattigdommen var tydeleg. Til dømes møtte vi ein lærar som kom mot oss i gangen. Ho skulle sjekke om det regna for no var det på tide med lunsjpause for elevane. Og dei trengte luft. Vi flirte litt. I Noreg går ungar ut i regn. Etter kvart forstod vi at det faktisk handla om at mange barn hadde ikkje regnty eller klesskift. Skolen hadde ikkje skoleuniform.

For ein del år sidan var dette òg ein skole som ikkje gjorde det så bra. Det kunne alle forstå. Med det elevgrunnlaget og heimane. Men dei bestemte seg: "There is no Excuse!" Vi må ha fokus på det vi kan gjere noko med. Nemleg:
  • kvaliteten på undervisninga
  • tilbakemeldinga til elevane
  • kvaliteten på leksene.
Mange mødre (og fedre) går heime. Dei blei invitert inn i skolen som hjelparar. 


Leiinga fulgte opp lærarane tett. Det var stilt krav til dei og undervisninga. Målet var å få alle lærarane til å vere dei beste lærarane. Rektor hadde vore på skolen i mange år. Vi var litt mållaus over alt han rakk. Han hadde tydeleg kontroll over kvaliteten i  kvart rom. Altså måtte han bruke mykje tid på skolevandring. Jo, det gjorde han. Men koss rekk du alt det dei krev du skal rapportere om? Det var visst meir eit venstrehandsarbeid. Men de veit. Det er ikkje så enkelt å angripe meg for vi lukkast jo med det vi gjer... var svaret.

Rektor sin karakteristikk over ka god undervisning var: 
  • Progress - What progress do the children make in the lesson?
  • Challenge and pace- Is the level of challenge, intellectual and physical (in relation to how much they produce) correct?
  • Differentiation - is each child or group of children doing an appropriate activity for them?
  • Engagement and participation - are alle the children actively involved in learning?
  • Teacher knowledge and confidence - Does the teacher truly know the subject or aspect they are teaching. Are the prepared?
  • Classroom behaviour and management - are there clear systems that ensure the smooth running of the classroom?
Det var meir utfyllande på kvart punkt, men totalt 1 1/2 side.
I tillegg hadde skolen "Key Characteristics of Bonner School". 

Lærarane ved skolen var organisert som eg har sett i fleire engelsktalande land: Dei er trinnekspertar. Dvs 1.trinnslærar, 3.trinnslærar, 4.trinnslærar osb. Og der blei dei spesialistar. Meir uvanleg tanke for oss, der foreldre er svært oppteken av stabiliteten over fleire år. Betre med ein mindre god, bare han er med dei i fleire år? Den engelske professoren ville ha fått gysningar.

Elevane blei testa jamnleg og alle testar blei fulgt opp. Elevane fekk differensierte oppgåver. I eit klasserom fekk eg vite at læraren hadde plassert elevane i grupper slik at dei svakaste satt i gruppene nærmast læraren. Jo flinkare, jo lengre vekk. Ho ville ha kontroll om dei hang med.
Klasseromma er typisk nok fulle av plakater å lære av. Under klokka heng det fleire skilt om tid. "snart" "med ein gong".... 

For dei vaksne på skolen var det viktig at elevane skulle møte folk i ulike yrkesgrupper slik at dei kunna få andre idear enn arbeidsløyse for framtida. Tidlegare elevar som hadde lukkast, blei inviterte til å fortelje om sin veg. Dei hadde i alle fall eit kontor i City som hadde avtale med dei om å kome fast innom for å lese med ungane. Vise ungane at folk var folk, same kven dei var.


Det var fullt i pannebrasken etter besøket. Her var det mykje som gav gjenklang i det vi jobba med, men òg ting å tenkje på. Ser at arbeidet med vurdering for læring, kartleggingsprøvane og etterarbeidet med dei, er midt i gata. Og fokuset på læraren som klasseleiar og læringleiar er jo som å høyre Thomas Nordahl.

Dette var oppsummering slik eg hugsar det akkurat no. Tar med glede i mot innspel (og gjerne korreksjon frå medstudentar).

mandag 23. april 2012

Sosiale medier og jobben

Er vi så redd for å trampe over
at vi lar vere å gå?
Var på førelesing på BI om sosial medier i dag. Svein Tore Mathiesen og Cecilie Staude la glødande fram ka dei meinte om sosial medier. Og var ganske så overbevist om at vi måtte få skolen på banen.

Privat er eg aktiv multitaskar, men opplever vel ikkje at det er typisk for skoleleiarar eller lærarar. Vi held vel heller ein låg profil på området.
I dag foregår kommunikasjonen med foreldre og andre interesserte via heimeside, vekeplanar, It's learning, telefon og epost. Eg har ikkje fått tilbakemeldingar om at det er behov for anna. Så er det eg som lagar behovet? Ikkje i følge foredragshaldarane. Dei hadde ei tru på at behovet var der og at det ville bli større.
Eigentleg er det fascinerande at det var såpass mange skoleleiarar i sin nestbeste alder (yngre enn meg) som ikkje var på facebook privat. Men som mennene sa: "Konene er der...".

Det er mange utfordringar med å ha kontakt med elevar, foreldre, andre i eit så aktiv medium. Det du har skrive står der og kan lesast av mange. Det må ikkje bli for tungvint å drive heller. Er lærarane interessert i å ha ei skoleside på facebook og vere aktive respondentar og brukarar av den? Eller vil leiinga bli sitjande aleine med ansvaret? Sidan eg arbeider i ein barneskole er det ikkje ein debatt om eg skal bli ven med elevane før dei er 13. Eg skal ikkje det. Så lenge facebook har den regelen, held eg meg til den. Så får vi sjå ka framtida kjem med.

Men det eg gjerne skulle hatt respons på no er:

  • Er det nokre av dykk som skil facebook i privatkonto og jobbkonto? Dvs har ei side som er den profesjonelle ved sida av den private. Ka erfaring har du med det?
  • Har de skoleside på facebook? Er den aktiv? Korleis får det til å drifte den? Viss den er passiv - kvifor?
  • Er skolen på twitter? Er du på privat med heile deg, eller bare med privaten/jobben?
  • Ka andre medier brukar de?
  • Har skolen diskutert ulike sider ved sosiale medier med personalet? (eg tar det som sjølvsagt at elevane lærer nettvett). Har de laga reglar for dei vaksne?
  • Har vi behov for å vere på sosiale medier i barneskolen? Er vi ikkje nok på servicesida?
  • Og du som er foreldre: Ka slags behov har du? Er heimesida, vekeplanar epost nok?
Og eg lurar sikkert på mykje meir, men akkurat no - dette. Gje meg gjerne innspel her, eller på twitter: @avoest eller epost 
Eller for dei som las via facebook - det er lov å kommentere der òg.

Kom igjen.

tirsdag 8. november 2011

Bøker som må ut på reise

Eg må rydde i hyllene for å få betre plass. Både for å fjerne eit par hyller og for å få plass til ny litteratur. Derfor sel eg bøkene nedanfor for 10kr stk. Du kan anten avtale med meg for henting eller eg kan sende, men då må du betale porto i tillegg. Ta kontakt på epost, via facebook eller twitter (@avoest)

Rød tekst i kursiv tyder at boka allereie har funne ei ny hylle å bu i.

  1. Hannah Green: Jeg lovet deg aldri en rosenhave (har reist)
  2. Nadine Gordimer: Julis folk
  3. Nadime Gordimer: Burgers datter
  4. Marie Hamsun: Regnbuen (har reist)
  5. Knut Hamsun: Victoria ( har reist)
  6. Knut Hamsun: Sult
  7. Knut Hamsun: Mysterier (har reist)
  8. Robert Ferguson: Gåten Knut Hamsun
  9. Ida Halvorsen: Hard asfalt
  10. Edvard Hoem: Gi meg de brennende hjerter 1og 2
  11. Edvard Hoem: Som grønne musikantar
  12. Frys. Vellykket nedfrysing av herr Moro
  13. Jahn Otto Johansen: Russisk nærkontakt
  14. Aslaug Høydal: Sivskogen
  15. Jahn Otto Johansen: Min jødiske reise
  16. Georg Johannesen: Johannes' bok
  17. Winifred Holtby: Røde Sarah
  18. Arvid Hanssen: Søsken på Guds jord
  19. Ephraim Kishon: Godaften Gomorra
  20. Sigbjørn Hølmebakk: Karjolsteinen
  21. Knut Hauge: Nymåne ved Filefjell
  22. Knut Hauge: Ein Roman Om Kjærleiken Og Om Døden
  23. Edvard Hoem: Frøken Dreyers musikkskole (har reist)
  24. Edvard Hoem: Tid for klage, tid for dans (har reist)
  25. Gerd Schanche: Stritt folk
  26. Levi Henriksen: Snø vil falle over snø som har falt (har reist)
  27. John Irving: Enke for et år
  28. Ebba Haslund: Krise i august
  29. John Irving: En bønn for Owen Meany
  30. Jahn Otto Johansen: Det hendte også her
  31. Jahn Otto Johansen: Min jiddische mamma
  32. Coretta Scott King: Mitt liv med Martin Luther King
  33. Kirsten Thorup: Den ytterste grense 1 og 2
  34. Morris West: Guds klovner
  35. Gunvor A Nygaard: Følgesvennen
  36. Åsne Seierstad: Bokhandleren i Kabul (har reist)
  37. Sigrid Undset: Fortellingen om Viga-Ljot og Vigdis (har reist)
  38. Sigrid Undset: Kristin Lavransdatter: Kransen (har reist)
  39. Sigrid Undset: Kristin Lavransdatter: Husfrue
  40. Sigrid Undset: Kristin Lavransdatter: Korset (har reist)
  41. Sigrid Undset: Romaner og fortellinger fra nutiden (har reist)
  42. Sigrid Undset: Jenny (har reist)
  43. Morris West: Fiskerens sko
  44. Herbjørg Wassmo: Det stumme rommet
  45. Herbjørg Wassmo: Huset med den blinde glassveranda
  46. Jan Kjærstad: Homo Falsus eller det perfekte mord
  47. Gunnar Staalesen: Falne engler (har reist)
  48. Gunnar Staalesen: Bukken til havresekken / Din til døden (har reist)
  49. Gunnar Staalesen: Som i et speil (har reist)
  50. Gunnar Staalesen: Tornerose sov i hundre år (har reist)
  51. Niels Fredrik Dahl: På vei til en venn
  52. Linn Ullmann: Når jeg er hos deg
  53. Sigrid Undset: Fru Marta Oulie /Splinten av trollspeilet (har reist)
  54. Brikt Jensen: Sigurd Hoel om seg selv
  55. Yngvar Ustvedt: Ludvig Holberg om seg selv
  56. Helge Vold: Nordahl Grieg om seg selv (har reist)
  57. Johan Hambro: Liv og drøm
  58. Per Hansson: Det største spillet
  59. Ebba Haslund: Bare et lite sammenbrudd
  60. Per Hansson: -og tok de enn vårt liv
  61. Charles Frazier: Cold mountain
  62. Solveig Falck-Hansen: Kort møte. Skisser fra livet
  63. Sigurd Evensmo: Englandsfarere (har reist)
  64. Kerstin Ekman: Knivkasterens kvinne
  65. Kerstin Ekman: Gjør meg levende igjen
  66. Isabel Allende: Eva Luna forteller
  67. Isabel Allende: Om kjærlighet og skygge
  68. Isabel Allende: En lykkes datter
  69. Isabel Allende: Eva Luna
  70. Isabel Allende: Den endeløse plan
  71. Tracey Chevalier: Pike med perleøredobb
  72. Priscilla Cogan: Winonas visdom
  73. Odd Eidem: Fløyten og orgelet
  74. Peter Egge: Villaen
  75. Tove Ditlevsen: Ansigterne
  76. Tove Ditlevsen: Gift
  77. Tor Edvin Dahl: Guds tjener
  78. Finn Carling: Under aftenhimmelen
  79. Angela Carter: Sirkusnetter
  80. Solveig Christov: Korsvei i jungelen
  81. Camilla Collett: Amtmandens Døtre (har reist)
  82. Andre Brink: En terrorhandling eller krepsen venner seg til det
  83. Andre Brink: Hvit tørketid
  84. Kaj Skagen: Jens Bjørneboe om seg selv
  85. Ellisiv Steen: Camilla Collett om seg selv (har reist)
  86. Gunnar Ulstad: Sirianna
  87. Georges Simenon: Brev til min dommer
  88. Irene Engelstad: Amalie Skram om seg selv (har reist)
  89. Janneken Øverland: Cora Sandel om seg selv
  90. Hans Sande: Sprekk
  91. Åge Rønning: Kolbes reise
  92. Åge Rønning: Husker du Scobie?
  93. Klaus Rifbjerg: Operaelskeren
  94. Katherine Anne Porter: Narrenes skip 1 og 2 (har reist)
  95. Harald Polden: Eg har sett huldra
  96. Alan Paton: Gråt mitt elskede land (har reist)
  97. Amoz Oz: Min Michael
  98. Arild Nyquist: Barndom
  99. Gert Nygårdshaug: Prost Gotvins geometri
  100. Vladimir Nabokov: Lolita
  101. Marilyn French: Det blødende hjerte
  102. Arne Garborg: Bondestudentar (hefta)
  103. Arne Garborg: Læraren /Den burtkomne faderen
  104. Arne Garborg: Bondestudentar (innb) (har reist)
  105. Dea Trier Mørch: Morgengaven
  106. Dea Trier Mørch: Aftenstjernen
  107. Dea Trier Mørch: Vinterbarn
  108. Agnar Mykle: Lasso rundt fru Luna (har reist)
  109. Haruki Murakami: Kafka på stranden (har reist)
  110. Jon Moe: Løypestreng og andre strenger
  111. Aslaug Groven Michaelsen: Mathias Orre som jeg kjente ham
  112. Aslaug Groven Michaelsen: Hvor svalene bor
  113. Aslaug Groven Michaelsen: Bryllupet på "Arken"
  114. Aslaug Groven Michaelsen: Gjør det, mamma
  115. Aslaug Groven Michaelsen: Lektor i tre stadier
  116. Nobelprisen i litteratur 1901-1985 v/ Helmer Lang 
  117. C.S. Lewis: Djevelen dypper pennen
  118. Michael Konupek: I sin tid
  119. Aslaug Groven Michaelsen: Havfruen og hjulet
  120. Yukio Mishima: Sne om våren
  121. Lange/ Mowinkel: Pasta og pizza. italiensk mat for norske munner
  122. Schibsteds kjøkken: Hett & krydret
  123. Joner/ Jacobsen: kakepynting på nye måter (har reist)
  124. Green/ Moine: 10-minutter kjøkkenet. God, sunn mat uten mikrobølgeovn
  125. DESSERT som søt musikk
  126. Gwynn's 30 minute vegetarian
  127. Mitt kjøkken: Fryse, salte, tørke
  128. Dee Brown: Begrav mitt hjerte ved Wounded Knee
  129. Jerzy Andrzejewski: Aske og diamant
  130. T. Dreiser: En amerikansk tragedie 1 og 2 (har reist)
  131. Fania Fenelon: Galgenfrist for kvinneorkesteret
  132. Jo Nesbø: karusellmusikk (har reist)
  133. Jo Nesbø: Flaggermusmannen /Kakerlakkene (har reist)
  134. V.S.Naipaul: Blant de troende
  135. Paulo Coelho: Veronika vil dø (har reist)
  136. Paulo Coelho: Zahir (har reist)
  137. Paulo Coelho: Ved elven Pedra satt jeg og gråt (har reist)
  138. Alice Sebold: Alle mine kjære
  139. Carlos Ruiz Zafon: Engelens spill
  140. Kushu Singh: Indisk mat

tirsdag 1. november 2011

Tre heilt ulike bøker

Eg har reist litt i det siste og då får eg lese litt. Denne gongen er det tre heilt ulike bøker som har vore med på reise.

  • Burning bright av Tracy Chevalier (på norsk: Uskyld)
  • Jupiters Öga av Oline Stig
  • Det glade vanvidd av Elin Ørjasæter
På reise likar eg å lese engelsk og Tracy Chevalier plar vere såpass kjekk å lese at engelsken går fort og greit. Men denne boka starta eg på i sommar og blei ikkje hekta. Tidsbileta frå det gamle London er til tider fascinerande, men personane får lite kjøt og blod. William Blake blir aldri den personen eg trudde han skulle bli. Får ikkje kjøt på seg. Trur ho levandegjer eit dikt av Blake, men eg heng altså ikkje heilt med.
Boka ligg igjen i Monterosso. Håpar nokon får glede av den.

Oline Stig var heilt ukjent for meg. Boka, Jupiters Öga, var ei gåve. Tema: Kva gjorde at farfar blei nazizt under krigen? Kvifor vel vi det vi gjer? Boka er ei blanding av fakta og fiksjon. Skjelettet er farfar og farmor som meldte seg inn i NS i 43. Men personnamn og sjølve historia er oppdikta etter det eg forstod. Eg blei engasjert i historia. Ho fekk tankane i gang. Boka har ingen bastant konklusjon, men sit at med spørsmålet om det var redsle eller eit menneskesyn at akkurat eg er veldig spesiell som gjorde det...
Eg mista boka på heimreisa. Ligg truleg på Gardermoen. Der stressa eg ganske mykje med å kome meg gjennom eit lite kundevenleg system. Tilsette som ikkje har sans for service, men sans for makta dei har. Så eg fekk fram mykje sinne og mista ei bok. Den flyplassen er bare for reiser direkte til Oslo, må unngås for mellomlandingar.

Så var det den siste boka: Det glade vanvidd. Twitterdronninga @orjas får sagt det. Boka er i kåseriform. Ho skriv om familie, karrierejaget, møtet med skolen, idrettslaget, kroppsfikseringa mm på spissen og får meg til å le og til å nikke gjenkjennande. Ei lettlest bok. Eg storkoste meg og nytta høve til å lese både det eine og andre sitatet til dei som var i nærleiken.

tirsdag 11. oktober 2011

"Da sendte gudene ham en kvinne"

..sa Jan Erik Vold om kjærleiken Olav H Hauge opplevde på sine gamle dagar.
Eg har nett lese boka eller brevene, rettare sagt, BREV 1970-1975 av Olav H Hauge og Bodil Cappelen. Same Vold kallar boka det vakraste kjærleiksdiktet som er skrive.

Det startar med at Bodil Cappelen, biletkunstnar, sender eit brev til Olav H Hauge. Ho kjenner han ikkje, men ho kan tenkje seg å vere ven med han. Ho treng eigentleg fleire vener ser ho. Og så fortel ho om seg sjølv.
Han svarar. Einstøingen. Høfleg skriv han heile namnet hennar på kvart brev dei første åra. Og fullt namn under. Her er det ikkje tjo og hei og klapp og klem, nei.

Sakte knyttar dei trådar mot kvarandre. Det er diskusjon om litteratur og politikk. Eg er imponert over Olav H Hauge. Her sit han i ei bygd i Hardanger. Utdanning: Gartnarskulen. Med eit vidsyn som gjer meg mållaus. Han omsett dikt frå fransk, tysk og engelsk. Kastar seg over kinesisk lyrikk (på engelsk). Diskuterer filosofi, er oppteken av kva som skjer ute i verda. Les mykje. Er oppdatert på det meste. Dette kjem i små drypp, medan han diskuterer med Bodil Cappelen, gjev henne tips om litteratur (eg får tips eg òg) og strever med kvardagen blant epletrea.

Etter fire år møtes dei. Ho 44 og han 66. Dette er i ei tid der ikkje alle har telefon i heimen og fleire forsøk på å møtast har ikkje lukkast. Trur OHH sneik seg unna eit par gonger. Kanskje det bare er ei kjensle eg fekk medan eg las.
 Det første møtet i juni 1974 må ha vore viktig for dei. Ho er ikkje lenger Bodil Cappelen, men kjære Bodil. Dei har tydeleg sett kvarandre den korte stunda. Neste møte i Ulvik er så sterkt at ho vel å bryte opp frå ekteskapet og heimen. Denne delen der dei lengtar, er redde og undrande over lukka, er sterk syns eg. Her er det kloke ord om store diktarar i ei setning og du må koma, men bare om du vil, i neste.
"Um kveldane har eg lese i Kongsspegelen. Venteleg for å få litt høvisk framferd til du kjem"

Eg har i det siste vore oppteken av kva som er danningslitteraturen min. Den som var med og gjorde meg til den eg er. Denne boka kom kanskje litt seint i livet, men du og du kor godt ho kom! Ho kjem til å liggja framme. Eg kjem til å bla, sitere og lese sider om att.

Teppet
Vev meg eit teppe, Bodil,
vev det av syner og draumar,
vev det av vind-
Slik at eg, som beduin, kan
breida det ut når eg bed,
sveipa det um meg
når eg søv,
og kvar morgon ropa:
Bord duka er!
Vev det til
ei kappe
i kulden,
til eit segl
på min båt!
- Ein dag skal eg setja meg på teppet
og sigla burt på det
til ei onnor verd.
        OHH januar 1975