mandag 24. juli 2017

Visjonen i oss, ikke "virkeligheten", er virkeligheten.

Overskrifta er eit Stein Mehren sitat, men passar godt til Henning Hagerup.


LESEREN En samtale med Henning Hagerup av Alv van der Hagen


“ Jeg ville ikke ha vært det mennesket jeg er, hvis ikke jeg var en leser.”
Første setninga i boka og han hadde meg.

Boka er ein samtale mellom  redaktør og forfattar Alv van der Hagen og essayist, kritikar og omsetjar Henning Hagerup.
Eg må innrømme at eg har lese lite av Henning Hagerup. Det held eg på med å rette opp no. Onkel Klaus og sjølvsagt farmor Inger kjenner eg betre til.
Alle sitat, viss ikkje anna er skrive, er frå boka.
På den eine sida er boka ei varsla tragedie. Og på den andre sida svært interessante samtalar mellom to som har stor respekt for kvarandre.

Vi skal gjennom ein barndom med alkohol, krangling, berømte menneske og eit altfor tidleg ansvar. Dei vaksne kunne mykje, men ikkje ta seg av ungane. Henning er eldst og tar/får ansvar han eigentleg ikkje har skuldre til å bere.

Kanskje rømte han til litteraturen tidleg. Blei bare meir og meir hovud og lite kropp. Han las dei store verka som tenåring. Det var Dante og ikkje jenter som var det store.
På denne tida får han anoreksia. Han meiner det varer ei kort stund,men heile boka ber preg av at dette er ein mann med eit innfløkt forhold til mat. Han får kreft, sjølvsagt i munn/halsområdet.
Alkoholen ligg òg heile tida under i boka. Han såg korleis det gjekk med faren, dramatikaren Helge Hagerup, og er veldig klar på at det ikkje skal gå slik med han. Og i sekundet etterpå fortel han om stort alkoholforbruk og reparering dagen derpå i sitt eige liv. Økonomien er kaotisk.
Men det er den eine sida av boka.

Den andre sida.
Som 15 åring las Henning Hagerup "Den guddommelege komedie" av Dante. Og det gav han sjokk. Her var det ein forfattar som når djupare ned i menneskesinnet enn nokon andre.
Dante opna Hagerup gradvis for det metafysiske. “I Norge har vi hatt en tendens til å vulgalisere det religiøse mysteriet. Vi har gjort det guddommelige om til noe hverdagslig og tidvis grått. Men det inntrykket ble kraftig dementert da jeg leste Dante første gang. Jeg fikk fornemmelse av å skue inn i mysteriet. “

Vi er omtrent like gamle, var studentar i på 80-talet, opptatt av litteratur. Alvorleg opptatt av litteratur. Og altså den romantiske litteraturen frå 1800-talet. No låg han litt føre meg i løypa når det galdt å oppdage denne fantastiske litteraturen. Eg hadde vel runda 22 før Wergeland, Hugo, Blake, Grundtvig med fleire blei ein sterk del av livet. Som student på nordisk språk og ltteratur gjekk eg nok glipp av det vide europeiske blikket som dei fekk på litteraturvitskap.
Kva fenga slik med denne litteraturen? “En romantiker kan ha røttene solid plantet i opplysningsjord, tenk bare på Shelley, Leopardi, Hugo eller Wergeland, og samtidig utforske de menneskelige nattsidene.”

“Jeg hadde tenkt å ta gresk eller filosofi, men jeg kom til å snakke med en sånn satans fornuftsstyrt studieveileder som advarte meg på det skarpeste mot å ta den slags ubrukelige fag. Jeg var en idiot som hørte på henne.” 

Det var/er mykje diskusjon om tolking av litteratur. Skal ein lese romanen utan å tenkje over kven forfattaren var? Dvs la verket stå aleine? Eller gav livet til forfattaren ein nøkkel til tolkinga? Eg hugsar dei som greidde å tolke politikk inn all tekst. Å lese “Haugtussa” med eit politisk blikk var fascinerande, men var det slik Garborg tenkte? Blir boka ein politisk kommentar? Og evt bare det? Blir ikkje det å gjere teksten mindre enn den er? Trollmann med to andlet kan godt vere moderate venstre, men "Stjernefall" (dikt i Haugtussa) er vel så mykje meir enn det. 
Så var det oss litt meir jungianske/arketypisk opptatte. Vi kunne finne djupner overalt. Fargebruken, symbolbruk. Den som leitar han finn.

Hagerup blei opptatt av dekonstruksjon. Tekstane blei tolka og til tider rivne frå kvarandre. Etter kvart blei det meiningslaust å heile tida tolke. Eg har prøvd å lese om dekonstruksjon i leksikon, wikipedia og det han forklarer i boka, men eg forstår svært lite framleis. Fredrik Wandrup gjev si form for forklaring i Dagbladet.  http://www.dagbladet.no/nyheter/mysteriet-derrida/66101820

Slik eg tolkar det Hagerup skriv om kvifor han går bort frå dekonstruksjonen, så opplever han at litteraturen er meir enn språktolking. Tekstar skal tolkast, men med ulike briller. For meg er det noko med at du les med dei brillene du har (di eiga historie, så langt du har kome i kunnskap og visdom) og dei nøklane omgjevnaden gjev deg. Eg går med på at ingen tekst er objektiv og eg vel korleis eg tolkar det som står der. Tydeleg kjem vel det fram når eg finn fram bøker eg las som ung og les dei i dag. Eg ser noko anna. Altså er det bare å kome i gang med "Den guddommelege komedie" igjen.
På mange måtar er eg av same grunn redd for å få for mange nøklar til ein tekst før eg har lese teksten sjølv. Då er bileta ferdige og ein leiter etter det andre fann. Det må vere ei utfordring for ein som lever som kritikar og omsetjar slik som Hagerup.
Det skal denne samtalen mellom desse to kloke menn ha, dei gjev meg små hint som fører rakt inn i eg-må-lese-den-boka. Om att eller for første gang. Dei kviskrar eit par små nøklar og lar resten vere opp til meg.
--
Dag Solstad og gudstru. Hm. Eg trur eg må sjå litt nærmare på “Professor Andersens natt”. Henning Hagerup meiner i tillegg at eg burde lese boka baklengs for verkeleg å sjå alle dei bibelske og kristne motiva i boka.
--

Hagerup har hjarta godt plassert på venstresida. Men han syns venstresida ofte blir for snever når det gjelder kultur. Marx er for viktig til at kommunistane skal få einerett på han. Mellom anna drar han fram Marx tilknytting til jødedomen.
Han skriv om at Marx’ idé om det kommunistiske samfunnet kan sjåast på som eit sekulært speglbilete av profeten Jesaja sin visjon av tusenårsriket i Det gamle testamentet. Det er ikkje vanskeleg å kombinere marxisme med jødedom og kristendom. Det går an å føre saman det religiøse og det politisk radikale. Ideen om eit tusenårsrike både på jordisk og metafysisk plan. Messiansk marxisme.

“Egentlig kan du ikke snakke om virkelighetsfjern litteratur, for den gode litteraturen utvider alltid virkelighetsbegrepet. Gir du all makt til fantasien, får du sagt veldig mye om virkeligheten”
---

“Hvorfor vil du gjerne lære flere språk?
For i det hele tatt å holde hodet i orden. Det har alltid slått meg som underlig at vi oppfordres til all verdens anstrengelser når det gjelder å holde fysikken i orden, men nevner man at det også gjelder å holde hjernen i form, blir man sett på som snobb og elitist.” 
---

Boka sluttar med eit kapittel som har tittelen “Håpet er hellig”. Her er vi tett på den intellektuelle Hagerup og han som trur på noko han ikkje kan vere sikker på. Eit kapittel verd å lese i seg sjølv.
Han fortel om samtalane han dagleg har med Gud. Er ikkje det bøn, spør Alv van der Hagen. Og så får dei ein samtale om bøn.
Samstundes syns han at det har vore vanskeleg å snakke om det religiøse. Før hadde ordet kristen ein negativ klang i dei opplyste kulturradikale, intellektuelle krinsane. Det har endra seg.
Og så blir ein så fort tatt til inntekt for å tilhøyre den eine eller andre gruppa. Han vil ikkje bli utsett for "jublende misforståelser".

"Hvordan forestiller du deg evigheten?
Dans og glede. Ren fryd. Da skal vi ses igjen. Det skal ikke ta slutt.
Det er rart og befriende når noen tør å si det rett ut, at "vi skal ses igjen...."?
Men jeg insisterer på det. Det er naturligvis umulig å forestille seg evigheten som et ubegrenset tidsrom, noe som aldri tar slutt. Det har vi ikke kapasitet til å forstå. Vi må være der for å kunne forstå det. Og det dreier seg jo heller ikke om ubegrenset tid, men om ren opphevelse av tiden. Ikke at tiden fortsetter og fortsetter, men at den ikke finnes. En slags evig nåtid. Evig presens. Da skal vi danse. Kanskje jeg også. Jeg er en elendig danser, men der må jeg vel få det til
(................)
Og håpet er hellig?
Ja, håpet er hellig."

-
Samtalen er innom så mange tema så eg kunne like så godt ha skrive om musikk, kattar, Peer gynt, Frogner-tantene (antroposofane), Vagant, nasjonalisme, flyktningstraum, fortvilinga over Europa, skuldkjensle, fest, den varsla katastrofa, men det har eg altså ikkje gjort. Ja, òg om Donald Duck. Henning Hagerup har i mange år vore omsetjar av Donald Duck. Og han elskar det.


Leseliste til meg sjølv:
  • Dante - sjølvsagt
  • Dag Solstad
  • Thure Erik Lund
  • H Hagerup: Essaysamlingane: Vinternotater og Metafysisk skrapjern
  • J Fosse: gnostiske essay
---
Kaffekjelen
har vinger

Vi beklager
(Tor Åge Bringsværd)



fredag 7. juli 2017

To søstre


“Jeg​ ​mener​ ​-​ ​mennesket​ ​må​ ​tro,​ ​eller​ ​søke​ ​troen,​ ​ellers​ ​blir​ ​livet​ ​tomt,​ ​tomt…​ ​Leve,​ ​og​ ​ikke
vite​ ​hvorfor​ ​tranene​ ​flyr,​ ​hvorfor​ ​barn​ ​blir​ ​født,​ ​hvorfor​ ​stjernene​ ​lyser​ ​på​ ​himmelen​ ​…​ ​Ikke
vite​ ​hvorfor​ ​en​ ​selv​ ​lever,​ ​eller​ ​om​ ​alt​ ​er​ ​forgjeves?”​ ​(Masja​ ​i​ ​"Tre​ ​søstre"​ ​av​ ​Anton​ ​Tsjekhov,
1901)​ ​-​ ​s​ ​229​ ​i​ ​boka "To søstre"



“To søstre” av Åsne Seierstad.

Medan eg las første del av boka, svinga tankestraumane innom mi eiga ungdomstid frå midten av 70-talet til deler av 80-talet. Å vere ung og leite etter seg sjølv, ønskje om å vere heil og stå for noko inderleg og med heile seg.
Tonje Tornes (dotter til Rune Larsen) var gjest i Sommar i P2 samstundes med at hovudet mitt var fullt av “To søstre”. Ho fortalte om jakta etter å bli ein inderleg kristen. Om andaktane i friminutta på ungdomsskolen. Møtet med ungdom i oppdrag. Søkinga etter tungetalen. Det som etter kvart blir besettande: Å få gud til å tale direkte til deg. Kvifor gjer han det til andre, men ikkje til meg? Ho strever etter å få guds røyst; tungetalen. Det blei etter kvart til sjukleg gudslengsle. Ho blei eit stort tomt hol som Gud nekta å snakke med.


Dette kjente eg igjen. Ønsket om å høyre til, men heile tida kjensla av å vere utanfor. Ikkje tru nok, ikkje føle nok, ikkje vere ein del av dei andre. Annleis. Observatør.
Eg møtte menneske som tok val eg undra meg over. Eg stilte spørsmål, men dei var overbeviste om at dette var det rett å gje pengane sine til/ slutte på studier for/ bli “hushjelp” for.  Dei levde for noko utanfor seg. Og eg misunte dei.
“Gymnaslærer Pedersens beretning om den store politiske vekkelsen som har hjemsøkt vårt land” av D. Solstad og “Møtet med milepelen” av S Hoel stakk òg innom hjernen undervegs. Dei som gløder og som trør over grenser.


Desse to muslimske jentene. Ayan og Leila. Som er unge. Klar for forelsking, søking etter ka livet eigentleg er. Tida for det inderlege, alvoret.
Jentene søkte noko anna enn det som var det vanlege bilete av norsk ungdom. Dei leita etter det religiøse alvoret. Og dei gjekk inn i det med ungdommen sitt alvor. Etter kvart meir radikalisert. Eller som vi kanskje hadde sagt om det var den alvorlege kristendommen dei hadde valt, dei kjenner dragning mot den konservative kristendommen? Det tunge alvoret?


Dei møter si form for karismatiske miljø, leiarar som krev alvor og ansvar, unge menn som fascinerer med overtydinga si. Opprøret mot det samfunnet dei ikkje ønskjer seg.
Men kva fører dei frå denne jakta på det inderlege, til å bryte opp og ønskje seg søner som skal bli krigarar?
Dei bryt opp i kristne organisasjonar òg for å dra ut for å frelse verda, men dette? Kva er det som gjer det? Eg greier å henge med jentene fram til dei er Raqqa, men vala dei gjer etterpå, slit eg med å følgje.


Så var det dei tankane som spring på eigne vegar. I hylla ligg boka: “Menn som ingen treng” av Frode Grytten. Menn som ikkje kjenner seg som ein del av samfunnet, kan vere farlege. I  alle leire. Blir dei unge gåande unyttige i samfunnet vårt? Gjev vi dei framtidsdraumar? Eller opprørstrang?
Greier vi å sjå enkeltmenneske eller blir det dei og oss?
Eg seier som Åsne Seierstad: Takk til to redde foreldre som vågde å fortelje.

Og til slutt sitat frå boka som ei oppsummering:

Forskere, politikere, ungdomsarbeidere forsøker å finne årsakene til at tenåringer gir opp utdannelse og et liv i fredelige rammer for å søke seg til en terrororganisasjon som IS. Det finnes ikke én forklaring, men flere faktorer, som søken etter identitet, mening, status, tilhørighet, innflytelse, spenning, opprørstrang og romantikk. I jentenes tilfelle har jeg også funnet elementer av en dyp religiøs vekkelse. Forskere snakker om faktorene Push and Pull når det gjelder radikalisering. Noe trekker dem, og noe dytter dem ut.
Som journalist og forfatter er det min oppgave å studere, og sette fingeren på, problematiske sider ved vårt samfunn. Spørsmålet vi må stille oss er: Har dette bare med dem å gjøre, eller har det også med oss å gjøre? Hva er det ved vårt samfunn som gjør at enkelte ungdommer mener seg ydmyket og diskriminert?
Jeg gir ikke noen forklaring, verken på hva som trakk dem, eller hva som dyttet dem ut av Norge. Jeg forteller det jeg har funnet. Så er det opp til leseren å stokke kortene. Hvor startet det? Hva ligger bak? Når kunne de tatt helt andre valg? Hvordan kunne en aspirerende diplomat velge å bli husmor i Raqqa? Hvorfor begynte de å søke livet etter døden og ikke dette livet? (s477)

onsdag 14. juni 2017

ØKSA OG ISHAVET


“Øksa og ishavet” av Gaute Heivoll. Tittelen er henta frå eit sitat av Franz Kafka: “En bok må være øksen til det frosne ishavet i oss”. Det er på mange måtar det novellesamlinga handlar om. Bryte opp, kjærleik, kulde, litteratur, møtet, nye horisontar. Vare, stillferdige bilete av mennesket.
Den første novella trefte rett i hjarta. Biskop Peder Hansen møter ein lesande krøpling (dette er byrjinga på 1800-talet) i ei lita bygd og undrar seg over dette mennesket. “Det var som det i denne mand fantes ikke bare een, men et utal menneskeskikkelser, som alle drog gennem hannem medens han sto foran vores øyne” skreiv biskopen etter møtet.
Forfattaren får fram vala personane gjer ved å handle eller la vere å handle. Fortvilinga over ikkje greie å kome seg ut. Motet (og redsla) når ein har greidd det. Desse stillferdige som tar i mot, bit tennene saman og held ut. Og dei andre..
For meg var Gaute Heivoll ein ukjent forfattar. Eg har høyrt mange skryte av bøkene hans, men har til no svinga utanom. Det skal eg ikkje lenger. Han fekk meg til å tenkje og kjenne på det usagte. Personane kraup inn. Kvar novelle var ei sterk fortelling.
Aud Venke Østerhus sitt bilete.

søndag 21. mai 2017

Alt lyset du ikke ser

"Så​ ​hvordan​ ​kan​ ​hjernen,​ ​som​ ​lever​ ​uten​ ​et​ ​eneste​ ​lysglimt,​ ​skape​ ​en​ ​verden​ ​full​ ​av​ ​lys, barn?"
Kort før 17.mai fekk eg eit besøk som hadde med seg to ting. Den eine gåva var ei bok. “Denne har eg lese, no er ho di. Send ho gjerne vidare.” 634 sider. ALT LYSET VI IKKE SER av Anthony Doerr. Den andre gåva var til oss begge og livet der og då.
Boka bygg opp mot øydelegginga av Saint-Malo i august 1944. Sakte dag for dag i august. Og heile tida tilbakeblikk til det som har skjedd før det. Heile tida er Helge Torvund sine ord i hjernen min: Alt lyset du treng, finst.
Eg blir godt kjent med ei ung blind pariserjente og faren hennar, låsesmeden. Og ein stein. Eg blir godt kjent med ein ung gutt frå ein barneheim i Tyskland. Guten er glad i elektronikk.
Og krigen nærmar seg.
Det er ondskap i boka. Men det ho er full av, er lyset vi treng. Særleg for eit menneske som trur på ordet, musikken, kunsten. At det er sterkare enn det vonde. Trass alt.
Etter ein periode med asiatisk litteratur, oppleves denne boka som lettare på foten. Ho har ondskapen og kjærleiken, Men stikk ikkje så djupt som “Levende og døde” som eg skreiv om i påsken. Men treng ho gjere det? Eg levde med på kvar side. Eg likte at kapitla var korte, så eg kunne puste litt og helse på livet rundt meg innimellom. Eg likte å vere i ei forteljing. Og i lyset.
"Så egentlig, barn, matematisk sett, er alt lys usynlig."
(bilete er frå Normandie, eige foto)

tirsdag 29. mai 2012

Lesing i alle fag

Det er i dag mykje fokus på at elevane må bli betre lesarar. Kunnskapsdepartementet har testar i lesing på 1., 2. og 3.trinn, i tillegg til nasjonal prøve i lesing på 5., 8. og 9.trinn. Altså lesing, ikkje norsk. Det er lagt vekt på at alle lærarane er leselærarar og at lesing er i alle fag. I teorien greit nok, men det blir lett at det er norsklæraren som har ansvaret. Korleis skal vi får alle dei andre til å snakke og tenkje på same språket? Når norsklæraren snakkar om lesestrategiar, gjev det gjenklang hjå mattelæraren? Vi ser i alle fall at det må ein del felles opplæring til for at vi skal snakke same språk og bruke det.
Her er ein skole som har tatt tak i det, Eggeslevmagle Skole i Danmark. Sjå artikkelen: Sådan skaber vi et fælles sprog om læsning.


Lesesenteret har mange hefter og artiklar om lesing, til dømes:

få oversikt på Lesesenteret, UiS

mandag 14. mai 2012

Læringseffekt og klassestorleik

Når politikarar, foreldre og lekfolk snakkar om lærartettleik, klassestorleik, klassestyrar, klassar osb  opplever eg ofte at vi ikkje snakkar om det same. Difor ei kort forklaring. Med kunnskapsløftet 2006 og endringane i opplæringslova kom det ei stor endring:

Klasse:
I "gamle dagar" dvs før Kristin Clemet (H), utdannings- og forskningsminister (2001-2005) i Bondevik2-regjeringa, hadde vi eit klassedelingstal. Det var ikkje heilt likt i kommunar, men som regel var det 28 eller 30 elevar som var maks før ein skulle dele opp i fleire klassar.
tradisjonelt klasserom
No slutta ein å prate om klassar, men snakka om pedagogisk forsvarlege grupper. Og dei kan ha svært ulike storleik. Så altså klasse er ut. No snakkar ein om storgrupper og kontaktlærargrupper

 Frå opplæringslova:

§ 8-2. Organisering av elevane i klassar eller basisgrupper
       I opplæringa skal elevane delast i klassar eller basisgrupper som skal vareta deira behov for sosialt tilhør. For delar av opplæringa kan elevane delast i andre grupper etter behov. Til vanleg skal organiseringa ikkje skje etter fagleg nivå, kjønn eller etnisk tilhør. Klassane, basisgruppene og gruppene må ikkje vere større enn det som er pedagogisk og tryggleiksmessig forsvarleg.
       Klassen eller basisgruppa skal ha ein eller fleire lærarar (kontaktlærarar) som har særleg ansvar for dei praktiske, administrative og sosialpedagogiske gjeremåla som gjeld klassen eller basisgruppa og dei elevane som er der, mellom anna kontakten med heimen. (juni 2003)


Kontaktlærargruppe:
Den gruppa kontaktlærar har eit spesielt ansvar for, særleg i forhold til heimen. Storleiken på den, treng ikkje ha noko med storleiken på storgruppene å gjere.

Klassestyrar -kontaktlærar:
Før var det den læraren som hadde hovudansvaret for ein klasse og kontakten med heimen. Dette ordet er borte i dag. Vi har fått kontaktlærar.

Klassestorleik:
eit moderne "klasserom"
Eit fornuftig ord den gongen eit trinn skulle delast om det kom fleire elevar enn 30 på trinnet. I dag må vi snakke om kor stor elevgruppe elevane går i på det jamne. Det blir ulikt på ulike skolar. Har ein skole moderne lokale med førelesingsrom, små grupperom, store arbeidsrom... varierer dei meir på gruppestorleiken i løpet av veka enn på ein gamal skole der alle rom (unntatt nokre små grupperom) er 59-60m2. Då er gruppene maks 30 stort sett heile tida.
Altså vil det i nokre skolar vere heilt uinteressant å snakke om klassestorleik, medan andre syns det er veldig viktig.

Lærartettleik (antall elevar pr lærarårsverk):
Ein time, 30 elevar og 1 lærar. Det gjev ein lærartettleik på 30-1. Men i skolekvardagen hender det jo at det er fleire lærarar inne i nokre timar. Eller at ein lærar har tatt med seg ein eller fleire elevar ut av rommet. Då aukar lærartettleiken.  I tabellar skil ein ofte om det er to lærarar pga spesialpedagogisk hjelp i undervisningsrommet eller om det er styrking.

Vaksentettleik
er eit anna omgrep. Då tel ein kor mange vaksne som er med i timen, ikkje kvifor dei er der. På mange skolar er assistentar og fagarbeidarar ein del av hjelparane på trinnet.

Vi snakkar altså om storgrupper, smågrupper, kontaktlærargrupper..... På eit trinn kan det til dømes vere 3 kontaktlærar på 50 elevar. Desse er ofte i storgrupper på 25. Og er det bare ein lærar inne i kvar undervisningstime i denne storgruppa, er det ein lærar på 25 ("lærartettleik"). Men læraren er kanskje bare kontaktlærar for 10 av elevane i storgruppa og for 7 i naborommet.

----

To ulike forskningsrapportar er svært aktuelle i debatten om læringseffekt og klassestorleik:

Den eine har Utdanningsforbundet trykka til sitt bryst...

Professor John Hattie, Aukland Univercity, New Zealand, har i meir enn 15 år fulgt og analysert skoleforskning i USA, Storbritannia og Australia. Resultatet er det som blir kalla den største oversikt over forskning nokon sinne. 83 millionar elevar er involvert i perioden 1976-2007.
Ut frå dette blei det laga ei liste over kva som verkar best i skolen for eleven si læring og kva som verkar minst.
Størst effekt på læringa har:

  • Lærar med god klasseleiing (struktur, tydeleg)
  • Tilbakemeldinga læraren gjev eleven (positiv, støttande og konstruktiv
  • Positiv og støttande relasjon mellom lærar og elev
  • Kognitive strategiar: dialog, spørsmål, klargjering, repetisjon og oppsummering
Middels effekt:
  • Læringsmiljø med sosialt gode relasjonar mellom elevar og ein elevkultur som støttar læring
  • Foreldre med tydelege og realistiske forventningar og støtte til læring og skolegang.
  • Heimearbeid og lekser
Liten effekt:
  • Skoleleiing
  • Redusert klassestorleik (på grensa til liten effekt..)
Ingen effekt:
  • Nivådifferensiering
  • Baseskolar/opne skolar
  • Aldersblanding
Som dei fleste andre skolefolk reagerte eg på at klassestorleik ikkje hadde særleg effekt. Men det som Hattie fann ut, var at lærarane opererer på same måte om det var 10 eller 30 elevar i ein klasse. Vi må eventuelt kurse lærarane slik at dei kan dra nytte av mindre storleik. Det er i liten grad gjort.

Hattie si oppfordring til foreldre:
Slutt å vere så oppteken av talet på elevar i klassen og kva skole barnet går på. Ver oppteken av kvaliteten på lærarane.
Spør barna om kva slags tilbakemelding dei får frå lærarane i staden for kva dei har lært.

Litt meir info i forskning.no-artikkel

Professor Thomas Nordahl (høgskolen i Hedmark) har vore opptatt av denne studien og har halde føredrag om forskningsresultata i fleire år. Det fins mange lenkjer til føredraga han har halde på nettet. Søk i veg! 
---

Neste forskning er svensk og har gjort Utdanningsforbundet svært lukkeleg. Så lukkeleg at dei brukar denne forskinga i faktaark 8/2012. Les det og legg merke til at det ikkje står ein definisjon av kva mindre klassar er. 
Fredriksson/Oosterbeek/Öckert: Långsiktiga effekter av mindre klasser, (IFAU) har studert den langsiktige effekten av klassestorleikendringar på 4-6.trinn. 
Dei konkluderer med at mindre klassar betrar elevane sine kognitive og ikkje-kognitive sider ved 13-årsalderen, resultat på nasjonale prøvar i svensk, engelsk og matematikk ved 16 års alderen og utdanningsnivå og løn ved 27-42 års alderen.

No kjem tolkinga mi av forskningsrapporten. Les og korriger meg der det trengs.
I Sverige var klassedelingstalet 30. Dei samanliknar med klassar som har 5 færre elevar i klassane. Resultatet viser at kognitiv utvikling (kognitiv förmåga) aukar for både dei som kjem frå heimar med høg og låg inntekt . Ikkje-kognitiv (personlegdomen) utvikling viser sterkt igjen for barn frå heimar med høg inntekt. Prøveresultat ved 16-årsalderen er betre for begge gruppene, men best for dei frå familiar med høg inntekt. Større sjanse for å ha høgskoleeksamen etter at ein er blitt vaksen, er størst for... ja, akkurat, dei frå heimar med høg inntekt. Og vinne på mindre klassar lønnsmessig i livet? Dei same.

Eg blei faktisk litt skuffa over resultatet. Vi snakkar om at det er dei svakaste som tapar på store klassar. Kanskje dei tapar mindre med å vere 25 i staden for 30, men dei tradisjonelle vinnarane blei endå større vinnarar. Slik eg les det.

Når Utdanningsforbundet trykkjer denne til brystet, lurer eg på kva dei tenkjer om store og mindre klassar? Er det 30 kontra 25? Dei skriv om at ein firedel får undervisning i grupper større enn 20. Og det vil dei svakaste tape på. Kvifor akkurat talet 20? Ut frå deira konklusjon har i alle fall 3/4 av norske barn undervisning i grupper som gjev dei det beste læringsmiljø. Seier resultata av nasjonale prøvar og eksamen at dette stemmer? 

----
Er du interessert i skole og utdanning? Følg sida mi på facebook: Aud Venke G Østerhus

onsdag 25. april 2012

Outstandig? Eit lite møte med det engelske skolesystemet

 Eg er for tida student ved BI Stavanger. På den såkalla rektorskolen. Veldig spennande, lærerikt og til tider provoserande. I januar drog vi til London for å lære korleis dei har tatt tak sine dårlege resultat på PISA, PEARLS, TIMSS osb.

Det blei ein lærerik tur.
Sundagskvelden. Like etter at alle var komne, var det førelesing med professor John West-Burnham. Han sette dagsorden ganske fort. Har samfunnet råd til dårlege lærarar? 
Mykje av det han sa, er det same som John Hattie kom fram til i sitt store forskningsprosjekt.  West-Burnham meinte at det kan skilje over eit år i læring med god eller dårleg lærar. Så ser han alvorleg på oss: Skal det verkeleg vere eit tilfeldig spel om ditt barn har flaks eller uflaks i val av lærar? Det har vi ikkje råd til.

Regjeringa har som mål å heve standarden på 23.000 skolar og minke gapet mellom dei dyktige og mindre dyktige lærarane. "Vi har ikkje råd til å la åra gå og elevane tape"
Systemet er bygd rundt eit stort inspeksjonskorps. Alle skolar får besøk av inspektørar frå Ofsted. Inspektørane er plukka blant dei beste skoleleiarane og lærarane. Dei studerer undervisningskvaliteten (teaching), høve til å utvikle seg (achievement), leiing (leadership), atferd og tryggleik (behavior) og til slutt heilskapen (overall effectiveness).
Deretter kjem karakteren. Outstanding? Good? Satisfactory (les: not good enough)? Inadequate?  Får skolen det siste, sit ikkje rektor trygt i stolen særleg lenge.
Skolane får ein periode til å gjere endringar før ny inspeksjon kjem.

I Noreg var tilbakemeldinga frå OECD om å sette fokus på desse områda:

1.Tydeleggjera mål og kriterie for kva som er god kvalitet. Vi manglar klare kriterier for å definere kvalitet i utdanningsssystemet.
2.Fullfør Nasjonalt kvalitetsvurderingssystem (NKVS) slik at det framstår som eit samanhengande system. Lærarvurdering må inn i NKVS. Det må vere felles kvalitetsstandardar
3.    Halde fram å bygge evaluerings- og vurderingskompetanse blant lærarar, skoleleigarar og skoleeigarar.




Tilbake til London og inspeksjonane deira. Vil du lese om korleis ein inspeksjon foregår, kan du lese "The framework for school inspection"

Vi fekk sjå ei oversikt over ka dei definerte i dei ulike karaktergruppene. Det blei til ettertanke. Kor er eg som skoleleiar, lærarane på skolen, skolen som heilskap? Vi har glimt av outstanding, mykje vil vere i kategorien good, men og satisfactory.
Døme på outstanding:

¡Elever testes og hull tettes raskt
¡Elever utvikler forståelse på tvers av fag
¡Lærerne har høye forventninger til alle elevene
¡Lærerne tilpasser oppgaver, lekser  etter elevens  tidligere ferdigheter
¡Foreldre og elever er positivt innstilt til skolen
¡Ledelsen fokuserer konstant på opprettholdelse og forbedring av den beste undervisningen
¡Mye av undervisningen er fremragende og aldri mindre enn god
¡Elevene er særs godt rustet til videre utdanning.


Vil du vite meir om korleis dei ulike gradene blir definert, kan du finne det i heftet School inspection handbook.

Etter ein del teori, drog vi til skikkeleg London-East. Bonner Primary School. Midt i fattigdom, arbeidsløyse og innvandring låg denne skolen og var definert som Outstanding.
Rektor, Martin Tune, fortalte at skolen hadde 10% etnisk engelske. Arbeidsløyse var eit yrke familiane hadde hatt i generasjonar. Dei fleste elevane budde i blokkene rundt skolen. Fattigdommen var tydeleg. Til dømes møtte vi ein lærar som kom mot oss i gangen. Ho skulle sjekke om det regna for no var det på tide med lunsjpause for elevane. Og dei trengte luft. Vi flirte litt. I Noreg går ungar ut i regn. Etter kvart forstod vi at det faktisk handla om at mange barn hadde ikkje regnty eller klesskift. Skolen hadde ikkje skoleuniform.

For ein del år sidan var dette òg ein skole som ikkje gjorde det så bra. Det kunne alle forstå. Med det elevgrunnlaget og heimane. Men dei bestemte seg: "There is no Excuse!" Vi må ha fokus på det vi kan gjere noko med. Nemleg:
  • kvaliteten på undervisninga
  • tilbakemeldinga til elevane
  • kvaliteten på leksene.
Mange mødre (og fedre) går heime. Dei blei invitert inn i skolen som hjelparar. 


Leiinga fulgte opp lærarane tett. Det var stilt krav til dei og undervisninga. Målet var å få alle lærarane til å vere dei beste lærarane. Rektor hadde vore på skolen i mange år. Vi var litt mållaus over alt han rakk. Han hadde tydeleg kontroll over kvaliteten i  kvart rom. Altså måtte han bruke mykje tid på skolevandring. Jo, det gjorde han. Men koss rekk du alt det dei krev du skal rapportere om? Det var visst meir eit venstrehandsarbeid. Men de veit. Det er ikkje så enkelt å angripe meg for vi lukkast jo med det vi gjer... var svaret.

Rektor sin karakteristikk over ka god undervisning var: 
  • Progress - What progress do the children make in the lesson?
  • Challenge and pace- Is the level of challenge, intellectual and physical (in relation to how much they produce) correct?
  • Differentiation - is each child or group of children doing an appropriate activity for them?
  • Engagement and participation - are alle the children actively involved in learning?
  • Teacher knowledge and confidence - Does the teacher truly know the subject or aspect they are teaching. Are the prepared?
  • Classroom behaviour and management - are there clear systems that ensure the smooth running of the classroom?
Det var meir utfyllande på kvart punkt, men totalt 1 1/2 side.
I tillegg hadde skolen "Key Characteristics of Bonner School". 

Lærarane ved skolen var organisert som eg har sett i fleire engelsktalande land: Dei er trinnekspertar. Dvs 1.trinnslærar, 3.trinnslærar, 4.trinnslærar osb. Og der blei dei spesialistar. Meir uvanleg tanke for oss, der foreldre er svært oppteken av stabiliteten over fleire år. Betre med ein mindre god, bare han er med dei i fleire år? Den engelske professoren ville ha fått gysningar.

Elevane blei testa jamnleg og alle testar blei fulgt opp. Elevane fekk differensierte oppgåver. I eit klasserom fekk eg vite at læraren hadde plassert elevane i grupper slik at dei svakaste satt i gruppene nærmast læraren. Jo flinkare, jo lengre vekk. Ho ville ha kontroll om dei hang med.
Klasseromma er typisk nok fulle av plakater å lære av. Under klokka heng det fleire skilt om tid. "snart" "med ein gong".... 

For dei vaksne på skolen var det viktig at elevane skulle møte folk i ulike yrkesgrupper slik at dei kunna få andre idear enn arbeidsløyse for framtida. Tidlegare elevar som hadde lukkast, blei inviterte til å fortelje om sin veg. Dei hadde i alle fall eit kontor i City som hadde avtale med dei om å kome fast innom for å lese med ungane. Vise ungane at folk var folk, same kven dei var.


Det var fullt i pannebrasken etter besøket. Her var det mykje som gav gjenklang i det vi jobba med, men òg ting å tenkje på. Ser at arbeidet med vurdering for læring, kartleggingsprøvane og etterarbeidet med dei, er midt i gata. Og fokuset på læraren som klasseleiar og læringleiar er jo som å høyre Thomas Nordahl.

Dette var oppsummering slik eg hugsar det akkurat no. Tar med glede i mot innspel (og gjerne korreksjon frå medstudentar).